Journalistiek als waakhond van de weerbaarheid
Column Jan Müller – april 2026
Democratie en nieuwsmedia kunnen niet zonder elkaar. Zonder betrouwbare nieuwsvoorziening hapert de democratie: burgers kunnen de macht niet controleren, besluiten worden minder goed begrepen en het vertrouwen brokkelt af. Andersom werkt journalistiek alleen in een democratische omgeving die onafhankelijkheid en professionaliteit beschermt. Media en democratie zijn dus onlosmakelijk verbonden. De journalistiek is de hoeder van de democratie. Tot zover niets nieuws.
Maar in dit tijdsgewricht is er nog iets bijgekomen: weerbaarheid. Een woord dat beleidsnota’s, veiligheidsplannen en het publieke debat domineert. Waar we via overheidscampagnes op worden gewezen. Waar regionale publieke omroepen hun rol van calamiteitenzender weer moeten benadrukken. Weerbaarheid gaat over hoe we als samenleving bestand zijn tegen crises, desinformatie en nieuwe veiligheidsdreigingen. En ook daar heeft journalistiek een taak: zwakke plekken opsporen en blootleggen, zodat ze worden aangepakt vóórdat ze schade aanrichten.
Het recente onderzoek van Just Vervaart van Omroep Gelderland is daarvan een schoolvoorbeeld. Met een bluetooth‑gadget van een paar euro, verzonden via de post, werd de route van Zr.Ms. Evertsen zichtbaar gemaakt. Een fregat dat juist onzichtbaar moet zijn. Het liet akelig duidelijk zien hoe een ogenschijnlijk onschuldige procedure van het zenden van een kaartje aan iemand aan boord van een marineschip kan uitgroeien tot een strategisch risico. En dat bleek: defensie paste richtlijnen aan, de minister informeerde de Kamer. Precies zo hoort het te werken als journalistiek zijn publieke rol pakt en bestuur verantwoordelijkheid neemt. Al bleek in het kielzog van dit incident ook nog eens dat diezelfde minister de Tweede Kamer verkeerd had geïnformeerd. Twee vliegen in één klap: journalistiek die zijn rol vervult als hoeder van de democratie en waakhond van de weerbaarheid.
Zonder journalistiek blijft kwetsbaarheid te vaak onzichtbaar. Onze opdracht is dus dubbel: hoeden wat de democratie sterk maakt (transparantie, controle en debat) én bijdragen aan wat de samenleving weerbaar maakt door zwakke plekken boven tafel te krijgen. Onze regionale publieke journalistiek begint dichtbij en werkt breed door. Journalistiek anno 2026 samengevat: een alerte journalist, een creatieve benadering, het juiste gebruik van data en technologie en de bereidheid om door te zetten totdat het beter is geregeld.