Hoe bereik je de kerndoelen van de journalistiek? En mag die activistisch zijn?
In een met verfspatten bedekte ruimte, tussen stapels boeken en losse notities, is de kernvraag: mag journalistiek activistisch zijn? Maar de belangrijkste onderwerpen die aan bod komen zijn de doelen van de journalistiek. Tijdens een workshop onder leiding van Sophie van Oostvoorn zoeken deelnemers naar de waarde en rol van journalistiek, juist in een tijd waarin vertrouwen, interesse en gebruik onder druk staan.
Geschreven door Alvi Smit & Eva Pasman
Van Oostvoorn, impact- en communitymanager bij onderzoeksplatform Investico, opent met een duidelijke zorg. Volgens haar staat de journalistiek onder druk door een combinatie van dalend vertrouwen, afnemende interesse en teruglopend gebruik. “Het hangt allemaal met elkaar samen”, zegt ze. Vooral bij jongere doelgroepen versterken die trends elkaar, waardoor nieuws hen minder bereikt en minder raakt.
Volgens haar ligt een deel van het probleem in de afstand tussen nieuws en de leefwereld van het publiek. Wat redacties als nieuws selecteren en brengen, voelt voor veel – vooral jonge – mensen niet altijd als relevant. Journalistiek wordt pas waardevol, stelt ze, als mensen er iets van leren, zich erin herkennen of het gebruiken om met anderen in gesprek te gaan.
Die gedachte vormt de basis voor de eerste brainstormsessie, over de doelen en taken van de journalistiek. Deelnemers schrijven hun ideeën op post-its, die langzaam een bord vullen. Begrippen als informeren, controleren van de macht, verbinden en waarschuwen. Ook wordt journalistiek gezien als een manier om mensen aan te zetten tot kritisch denken en om hen in staat te stellen beter onderbouwde keuzes te maken.
In de gezamenlijke discussie verschuift de nadruk van functies naar effecten. Journalistiek moet niet alleen zenden, maar ook iets in beweging zetten: mensen uit hun eigen bubbel halen en hen laten reflecteren op hun eigen standpunten.
In de tweede brainstorm komt de ervaring van de nieuwsgebruiker aan bod. Hoe verhouden de gevolgen voor ? Deelnemers benoemen spanningen. Moet je verhalen blijven maken die weinig gelezen worden, maar wel een functie hebben? En hoe ga je om met technologische ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie?
Als het goed gebruikt wordt en een doel dient, is AI een hele goed uitkomst, zo is de consensus. AI kun je inzetten als een hulpmiddel is in het proces, als de journalistieke afweging maar bij mensen blijft liggen. Technologie kan ondersteunen, maar mag het oordeel niet vervangen. Het ‘mens-machine-mens’-principe is daarvan een essentieel onderdeel.
De vraag of journalistiek activistisch mag zijn, blijft gedurende de workshop terugkomen. Een eenduidig antwoord volgt niet. Wel ontstaat er een gedeeld beeld van journalistiek als meer dan alleen verslaglegging. Het gaat ook om het blootleggen van structuren, het bieden van context en het verbinden van verschillende perspectieven.